Deniz çatmalarında sorumluluk kime aittir, kusur nasıl belirlenir, araç kazasına benzer mi?
Tekne Çarpışmalarında Sigorta ve Tazminat Sorumluluğu: Deniz Kazalarında Haklar Nelerdir?
Deniz araçlarının karıştığı çarpışmalar; tekne, yat ve ticari gemilerde ciddi maddi hasarlara, sefer kayıplarına, yaralanmalara ve çevresel zararlara yol açabilir. Deniz kazalarının hukuki değerlendirilmesi, kara trafiğindeki kazalara kıyasla farklı özellikler taşır. Çünkü olayın meydana geldiği su alanı, teknelerin kullanım amacı, denizcilik kuralları, sigorta poliçeleri ve gemi malikinin ya da işleteninin sorumluluğu birlikte ele alınmalıdır.
Türkiye'de deniz kazalarından doğan uyuşmazlıklarda Türk Ticaret Kanunu, Türk Borçlar Kanunu, uygulanabilir uluslararası sözleşmeler ve ilgili denizcilik mevzuatı önem taşır.
- Tekne çarpışmasında kim sorumlu olur?
Bir teknenin başka bir tekneye çarpması durumunda sorumluluk, yalnızca çarpan teknenin belirlenmesiyle sonuçlandırılamaz. Çarpışmanın hangi koşullarda meydana geldiği, teknelerin seyir hâli, manevralar, gözcülük yükümlülüğü, hız, görüş mesafesi ve denizde geçerli seyir kurallarına uyulup uyulmadığı değerlendirilir.
Çarpışmaya birden fazla teknenin davranışı neden olmuşsa tarafların kusurları ayrı ayrı incelenebilir. Kusurun belirlenmesinde olay yeri kayıtları, radar ve GPS verileri, seyir kayıtları, tanık anlatımları, liman kayıtları ve uzman incelemesi önem taşıyabilir.
Deniz kazalarında teknik inceleme, özellikle manevra imkânları ve çarpışmanın önlenebilir olup olmadığı konusunda belirleyici olabilir.
- Tekne sigortası hangi zararları karşılar?
Tekne ve yat sigortalarının kapsamı, düzenlenen poliçenin türüne ve özel şartlarına bağlıdır. Gövde ve makine sigortası belirli koşullarda teknenin kendi uğradığı fiziksel zararları karşılamaya yönelik olabilir. Tekne sahibinin üçüncü kişilere karşı sorumluluğunu güvence altına alan teminatlar ise farklı bir kapsamda düzenlenebilir.
Bu ayrım uygulamada son derece önemlidir. Çünkü bir teknenin kendi hasarını karşılayan sigorta, başka bir tekneye verilen zararı kendiliğinden karşılamaz. Aynı şekilde üçüncü kişilere karşı sorumluluk teminatının bulunması da her tür zararın poliçe kapsamında olduğu anlamına gelmez.
Sigorta değerlendirmesinde özellikle şu hususlar incelenmelidir:
Poliçenin hangi tekneyi ve hangi faaliyetleri kapsadığı,
Teminatın coğrafi sınırları,
Gezi, kiralama veya ticari kullanım koşulları,
Muafiyetler ve teminat dışı hâller,
Üçüncü kişilere karşı sorumluluk teminatının bulunup bulunmadığı,
Kaza bildirimi ve hasar tespitine ilişkin yükümlülükler.
- Çarpışma sonrasında hangi zararlar talep edilebilir?
Tekne çarpışması sonucunda farklı zarar kalemleri ortaya çıkabilir. Bunlar arasında teknenin onarım giderleri, kurtarma ve çekme masrafları, gerekli olduğu ölçüde liman giderleri, kazanç kaybı ve bedensel zararlar bulunabilir.
Örneğin, ticari amaçla kullanılan bir teknenin çarpışma nedeniyle uzun süre sefer yapamaması, yalnızca onarım masrafını değil, belirli koşullarda gelir kaybını da gündeme getirebilir. Ancak kazanç kaybının talep edilebilmesi için zararın gerçekliği, miktarı ve kazayla uygun nedensellik bağı ortaya konulmalıdır.
Teknenin onarım süresi, sezonluk kullanım, kiralama sözleşmeleri ve geçmiş gelir kayıtları bu değerlendirmede önem kazanabilir. Her giderin otomatik olarak karşılanacağı varsayılmamalı; zarar kalemleri ve bunların hukuki dayanakları ayrı ayrı incelenmelidir.
- Deniz kazasında deliller nasıl korunmalıdır?
Çarpışma sonrasında mümkün olduğu ölçüde olayın oluş şekli kayıt altına alınmalıdır. Tekne ve hasar fotoğrafları, konum bilgileri, GPS ve seyir kayıtları, iletişim kayıtları, tanık bilgileri ve varsa liman ya da marina tutanakları muhafaza edilmelidir.
Sigorta şirketine bildirim yapılırken poliçede yer alan ihbar süreleri ve belge sunma yükümlülükleri dikkate alınmalıdır. Hasar üzerinde inceleme yapılmadan gerçekleştirilen onarımlar, zorunlu müdahaleler ve acil güvenlik önlemleri de belgelenmelidir.
Teknenin denize elverişliliği, donanımı ve kullanım koşulları hakkında uyuşmazlık çıkması hâlinde bakım kayıtları ve teknik belgeler de önem taşıyabilir.
- Sigorta şirketi ödeme yapmazsa hangi yollar izlenebilir?
Sigortacının teminat dışılık, kusur, eksik belge veya poliçe şartlarına aykırılık gerekçesiyle ödeme yapmaması durumunda, öncelikle ret gerekçesinin poliçe ve mevzuat bakımından haklı olup olmadığı incelenmelidir.
Uyuşmazlığın taraflarına, talebin niteliğine ve sigortacının tabi olduğu rejime göre dava, tahkim veya diğer hukuki başvuru yolları gündeme gelebilir. Deniz ticareti uyuşmazlıklarında görevli mahkeme ve varsa özel yetki kuralları ayrıca değerlendirilmelidir.
Özellikle ticari gemilerle ilgili kazalarda sorumluluğun sınırlandırılması, zamanaşımı ve uluslararası unsurlar gibi meseleler ortaya çıkabileceğinden, genel kuralların her olaya doğrudan uygulanması doğru değildir.
Sonuç
Tekne çarpışmalarında sigorta tazminatı, yalnızca teknenin fiziksel hasarının hesaplanmasından ibaret değildir. Kusur durumu, sigortanın kapsamı, teknenin kullanım amacı, ticari kayıplar ve teknik deliller birlikte değerlendirilmelidir.
Deniz kazasının hemen ardından delillerin korunması, sigortacıya zamanında bildirim yapılması ve poliçe şartlarının incelenmesi, hak kayıplarının önlenmesi bakımından önem taşır. Deniz kazalarına ilişkin her uyuşmazlık, olayın gerçekleştiği koşullar ve uygulanacak mevzuat çerçevesinde ayrı ayrı ele alınmalıdır.